الشيخ المنتظري
572
درسهايى از نهج البلاغه ( فارسي )
موضوع بحث درسهايى از نهج البلاغه خطبه اشباح بود . سخن در تعريف و اقسام و اوصاف ملائكه بود ، اين قسمتى هم كه در اين درس مطرح مىشود دنباله همان بحث و در مورد اوصاف ملائكه است . به اينجا رسيده ايم كه فرموده است : كثرت عبادت ملائكه و آثار آن « فَحَنَوْا بِطُولِ الطّاعَةِ اعْتِدالَ ظُهُورِهِمْ ، وَلَمْ يُنْفِدْ طُولُ الرَّغْبَةِ اِلَيْهِ مَادَّةَ تَضَرُّعِهِمْ » ( پس طول اطاعت و بندگى كمرهايشان را خم نموده ، و بسيارى رغبت و ميل ايشان نسبت به او تضرّع و زارى آنها را نابود نكرده است . ) « حنوا » از مادّه « انحناء » به معناى خميدن است . « اعتدال » به معناى معتدل بودن است . « ظهور » جمع « ظَهر » به معناى پشت و كمر است ; « فحنوا به طول الطّاعة اعتدال ظهورهم » پس كمرهاى آنها از طول اطاعت و فرمانبردارى خدا خم شده است . خم شدن كمر از عوارض جسم مادّى است و معلوم نيست ملائكه كمرشان خم شود ، پس ظاهراً در اين جمله تشبيه معقول به محسوس شده و مقصود از آن بيان كثرت اطاعت آنهاست . « و لم ينفد طول الرّغبة اليه مادّة تضرّعهم » ; « لم ينفد » از « نفاد » به معناى فنا و نابودى است ، « رغبة » به معناى ميل و اشتياق است . مقصود از « مادّة تضرّعهم » آن چيزى است كه علّت تضرّع است ، چرا در برابر خدا تضرّع مىكنند ؟ براى اين كه خداوند را خوب مىشناسند ، عظمت خداوند را مىشناسند و همين معرفت كاملشان مادّه تضرّع آنهاست . در اين جمله فرموده است : اين كه ملائكه اشتياقشان به خداوند طولانى بوده و دوام دارد ، موجب نمىشود كه از مادّه تضرّع آنان كاسته شود ، آنها هميشه معرفتشان كامل است و هميشه در اطاعت و فرمانبردارى از خداوند هستند .